artikel

Machinist na dodelijk ongeval: ‘Ik heb niks fout gedaan’

Branche

Machinist na dodelijk ongeval: ‘Ik heb niks fout gedaan’

Een 30-jarige kraanmachinist stond vorige week in de rechtbank in Den Bosch terecht na een hijsongeval met dodelijke afloop in Heesch in 2017. Justitie spreekt van ‘dood door schuld’. Wat ging er mis? ‘Naar mijn mening heb ik niks fout gedaan.’

Het lijkt een simpele hijsklus, maar loopt uit op een afschuwelijk drama. Op het parkeerterrein van de Rooms-Katholieke Sportvereniging HVCH uit Heesch moeten op dinsdag 15 augustus 2017 zestien portakabins worden geplaatst. Deze moeten als tijdelijke kantine en kleedkamers dienen in de tijd dat de voetbalclub een nieuwe kantine met kleedkamers bouwt.

Na het plaatsen van de eerste unit gaat het mis

Kraanbedrijf Van Grinsven wordt ingehuurd om de klus uit te voeren. Voor de bouwbegeleiding wordt een vrijwilliger bij de voetbalclub gevonden. Hij is vader van drie kinderen, waarvan er twee bij de club spelen. Hij heeft een eenmansbedrijf in bouwbegeleiding.

Op de afgesproken tijd in de ochtend komt de kraanmachinist van Van Grinsven, een dan 27-jarige man uit Groesbeek, met een mobiele hydraulische kraan het terrein op rijden. Om kwart over 10, vlak na het plaatsen van de eerste unit, is het slachtoffer van het dak van de portakabin gevallen. Hij lijkt te zijn geraakt door onverwacht bewegende kettingen. Hij wordt met zwaar schedel- en hersenletsel naar het Radboud-ziekenhuis in Nijmegen gebracht, waar hij de volgende dag overlijdt.

Ellendig ongeluk met alleen maar verliezers

Twee jaar later, op dinsdag 24 september 2019, zit de kraanmachinist in het verdachtenbankje tegenover de rechter in Den Bosch. Officier van justitie Frank van Diem zegt dat de machinist ‘zeer, althans aanmerkelijk, onvoorzichtig, onoplettend en/of onachtzaam heeft gehandeld’. De kraanmachinist had een hijsbeweging ingezet zonder het slachtoffer in te seinen en wetende dat de hijsbegeleider zonder helm op het dak stond, wat verboden is, aldus de officier.

Het is volgens de officier ‘een ellendig ongeluk met alleen maar verliezers’. Toch is er volgens hem sprake van dood door schuld en daarom staat de machinist terecht.

Machinist weet niet hoe het slachtoffer ten val kwam

‘Heftig’, zegt de kraanmachinist als de rechter hem om een reactie op de tenlastelegging vraagt.

Rechter: ‘Kunt u vertellen wat er is gebeurd?’

De machinist: ‘Hoe hij ten val is gekomen, weet ik niet. Naar mijn mening heb ik niks fout gedaan.’

Takken boven de plek van de unit waren geen beletsel

De machinist heeft met het latere slachtoffer vooraf kort overleg gevoerd, zegt hij tegen de rechter. De Groesbeker en de bouwbegeleider hadden samen eerder een hijsklus gedaan. De bouwbegeleider zou hem hebben aangewezen waar de eerste unit moest komen. Dat er takken boven die plek hingen, zou geen beletsel zijn, dachten de twee. Het moest te doen zijn.

Over gebaren, bijvoorbeeld bij gevaar, werd volgens de kraanmachinist niets afgesproken. De machinist: ‘Hij kende die gebaren ook gewoon, omdat hij in de bouw werkte en wist wat er moest gebeuren.’

‘Effe helm op’, zei de kraanmachinist

Nadat een collega van de machinist met een dieplader met portakabins was aangekomen, kon gestart worden met het inhijsen van de eerste unit. Het zou ook de laatste zijn. Het slachtoffer had geen helm op. Vooraf had de kraanmachinist hem daarop gewezen, zegt Wilbert van Eijk, de advocaat van de kraanmachinist. ‘Effe helm op.’

‘Ik ben in mijn vakantiemodus en heb geen helm bij me’, zou de bouwbegeleider gereageerd hebben. Een van de drie vrijwilligers van de voetbalclub die kwamen kijken bij de werkzaamheden, bood aan zijn helm te halen. Het slachtoffer en de kraanmachinist wachtten de komst van de helm echter niet af.

Een knikje met het hoofd: de kettingen gaan los

De eerste unit werd van de dieplader getild en op zijn plek gezet. De bouwbegeleider had deze plek met betontegels gemarkeerd. Hij pakte een laddertje en klom op het dak van de portakabin, die zes meter lang was, drie meter breed en 3,40 meter hoog.

Volgens de kraanmachinist knikte de begeleider vervolgens met zijn hoofd ten teken dat hij de vier kettingen die onder het hijsblok hingen, ging loskoppelen. De kettingen zijn ieder zo’n vijf meter lang en wegen ongeveer 25 kilo per stuk. Het gewicht van het hijsblok wordt op 250 kilo geschat.

De machinist liet het hijsblok vieren

De bouwbegeleider koppelde de achterste twee kettingen met succes los en was op weg naar de voorste kettingen om die af te koppelen. Op dat moment liet de kraanmachinist het hijsblok wat vieren, zodat de twee andere kettingen minder strak zouden staan en gemakkelijker afgekoppeld konden worden.

Daarna gebeurde er iets dat tijdens de zitting niet 100 procent duidelijk werd. Wel duidelijk is dat verschillende getuigen (de vrijwilligers van de voetbalclub) zagen dat een of meer kettingen die nog vastzaten aan de unit in beweging kwamen. Een getuige zag het katrol in de takken vastzitten en zag de kettingen slingeren en naar voren komen. Er klonk geroep: ‘Kijk uit, kijk uit!’ Het slachtoffer kon de kettingen niet meer ontwijken en werd ondanks zijn stevige postuur van het dak geduwd. Toen hij gewond op de grond lag en de hulpdiensten waren gearriveerd, hing het hijsblok niet meer recht boven de unit, maar een halve meter ervoor. Bijna vier meter verder.

Vlak voor het ongeluk maakte de kraan meer toeren

‘Zat een van de de kettingen, of het hijsblok, verstrengeld in de takken?’, vraagt een van de rechters van de meervoudige kamer aan de machinist.

‘Ik weet het niet’, zegt de kraanmachinist. Na het ongeval heeft hij de kraan niet meer bediend, verklaarde hij direct na het ongeval aan de politie. Zijn collega hoorde vlak voor het ongeluk dat de kraan meer toeren maakte. Dat is meestal het teken dat de kraan gaat lieren of optoppen, wat de slingerbeweging van de kettingen zou kunnen verklaren. Maar volgens de kraanmachinist willen die hogere toeren niet zeggen dat de kraan in actie kwam. ‘Het is te vergelijken met een auto, waarbij je voor het optrekken al gas geeft, zodat de auto niet gaat haperen.’ Uit de getuigenverklaringen valt niet op te maken, wat de kraanmachinist precies heeft gedaan vlak voor het ongeval. De black box van de kraan kan niet meer worden uitgelezen.

Misschien is de machinist getraumatiseerd, zegt de officier

Misschien was de kraanmachinist getraumatiseerd of wil hij niet weten wat er precies is gebeurd, zegt de officier, die ervan uitgaat dat de beweging van de kettingen en de verplaatsing van het hijsblok van vier meter het gevolg waren van een actieve handeling van de machinist. ‘Het kan nooit en te nimmer spontaan gebeurd zijn, ook niet door de takken.’

‘Gewoon zeggen: van dat ding af, en eerst helm op’

Waarom accepteerde de kraanmachinist eigenlijk dat de bouwbegeleider zonder helm werkte, wil de rechter weten. Hij was de uitvoerder, riposteert de machinist. ‘Een helm is wel verplicht, daar hebben we het over gehad. Maar ik ben zijn ondergeschikte. En als de veiligheid verder niet in het geding komt, is hij er zelf voor verantwoordelijk om een helm op te zetten.’

Rechter: ‘Maar u heeft toch de optie om helemaal te stoppen?’

Kraanmachinist: ‘Op het moment dat ik in de kraan zit, kan ik er niet uit.’

Die houding is volgens de officier te passief. De gecertificeerde machinist, die 3,5 maand opleiding heeft genoten, had het niet over zijn kant moeten laten gaan. ‘Gewoon zeggen: van dat ding af, en eerst helm op.’ Excuses zijn er niet, vindt de officier. ‘Was er sprake van werkdruk? In het geheel niet.’

Kettingen kunnen uitzwaaien, daarom nooit op een portakabin gaan staan

De officier had voorafgaand aan de zitting over de werkpraktijk van kraanmachinisten contact gehad met John van Oers, van opleidingscentrum V-TAS. Het ontkoppelen dien je te doen vanaf de zijkant met een ladder en niet bovenop de unit, had Van Oers gezegd. ‘De kettingen kunnen namelijk uitzwaaien.’ En communicatie met de hijsbegeleider is ook ontzettend belangrijk.

Het ongeluk met de kraanmachinist in Heesch staat volgens de officier symbool voor veel dingen die misgaan in de bouw. Met veiligheid wordt te nonchalant, om niet te zeggen, onverschillig omgesprongen. ‘Er worden dagelijks risico’s gelopen. Dat is redelijk dramatisch.’ De officier zag met zijn eigen ogen een persoon op een bouwproject in Utrecht op een container staan, terwijl deze verplaatst werd. ‘Er hoeft maar iets mis te gaan, en dan zijn de gevolgen niet te overzien. Het zou mooi zijn als de sector daarvan doordrongen raakt.’

De machinist krijgt veel steun van zijn werkgever

De kraanmachinist is er kapot van, onderstreept de advocaat. ‘Moeilijk’, zegt de machinist tegen de rechter als die hem vraagt hoe hij op de dag des onheils terugkijkt. Zijn werkgever is voor hem een grote steun. Hij is vrij snel na het ongeluk weer aan de slag gegaan. In de eerste weken werd hij vergezeld door een collega ‘voor het geval het niet zou gaan’.

De machinist heeft een maand na het ongeval met twee broers en een zus van de overledene ‘een goed gesprek’ gehad. Daarbij zouden er geen verwijten zijn gemaakt. De partner van het slachtoffer noemt de fatale dag ‘een dag die ik nooit meer zal vergeten’.

‘Het slachtoffer heeft risico genomen’

De kraanmachinist had beter moeten weten, maar het slachtoffer had met al zijn ervaring ook schuld, aldus de officier. ‘Hij had het niet zo moeten doen, had de ladder moeten gebruiken en een helm op moeten doen. Hij heeft risico genomen.’

Maar dat heft de schuld voor de kraanmachinist volgens hem niet op. Hij houdt er bij zijn eis rekening mee dat de machinist al twee jaar vervolging boven het hoofd hangt. De strafeis: een werkstraf van 120 uur. De rechtbank doet op 8 oktober uitspraak.

De foto boven dit artikel dient uitsluitend ter illustratie en staat los van het ongeval in Heesch.

LEES HIER meer over ongevallen en veilig werken.

Reageer op dit artikel