artikel

Hijskraan krijgt meer ruimte in binnenstad: wettelijke eisen in aantocht

Branche Premium

Hijskraan krijgt meer ruimte in binnenstad: wettelijke eisen in aantocht

Hijskranen krijgen meer ruimte in de stad. Dat wordt bij wet geregeld. Aanleiding is een dodelijk ongeval met vallende steigerdelen in Den Haag, waarbij een voorbijganger om het leven kwam. René van der Steen, voorzitter van het Zwarte Corps (de bond van machinisten), is blij met de eenduidige regels die in aantocht zijn. “Overal gelden nu andere richtlijnen. En iedereen geeft daar weer zijn eigen draai aan. Dat leidt tot irritaties, discussies en gevaarlijke situaties.”

Wat is het nut van een bouwhek als vallende materialen ernaast kunnen neerploffen? Precies op die zere plek legde de Onderzoeksraad voor Veiligheid de vinger na een noodlottig ongeval in Den Haag in 2016.

Er ging van alles mis en mogelijk wordt de kraanmachinist nog vervolgd. Maar wat iedereen bijblijft is dat negen van de twintig losgeraakte tralieliggers van ruim 60 meter hoogte ver buiten de bouwhekken belandden. Boven op een voorbijganger. Dood.

“Dat dit uitgerekend Den Haag moet overkomen”, reageerde Wico Ankersmit vrijwel onmiddellijk na de tragedie. Ankersmit is directeur van de Vereniging Bouw en Woning Toezicht Nederland (VWBTN) en weet als geen ander dat de hofstad koploper is op het gebied van omgevingsveiligheid.

Concept van nieuwe, landelijke hijsregels die doden buiten de bouwhekken moeten voorkomen

Concept van nieuwe, landelijke hijsregels die doden buiten de bouwhekken moeten voorkomen

Niets voor niets maakte de stad in 2006 al een richtlijn, waarin de minimale maten voor de zogenoemde veiligheidszone zijn opgenomen. Hoe hoger het gebouw en de kraan, hoe groter de zone. Teneinde ongevallen buiten de hekken te voorkomen. Als er onverhoopt iets uit een kraan valt, dan niet op het winkelende publiek.

“Den Haag was daarmee de eerste stad in Nederland”, zegt Vincent Hilhorst, adjunct-teammanager toezicht en vergunningverlening in Den Haag. “Steden zoals Utrecht en Amsterdam namen de richtlijn daarna over.”

Stuitereffect

Toch konden die unieke Haagse regels het ongeval met de vallende steigerdelen in 2016 bij het oude VROM-gebouw niet voorkomen. De theorie hield geen rekening met het feit dat bouwmaterialen de openbare weg op kunnen stuiteren via een onderliggende werksteiger. Precies dat gebeurde. Tot twee keer verder dan voor mogelijk werd gehouden.

Stuiteren? Dat is toch pure pech! Toch niet. Een paar maanden na het ongeval op de Rijnstraat vond een vergelijkbaar stuitertafereel plaats. Weer was de bouwplaats krap. Weer was er een torenkraan bij betrokken, valt te lezen in het rapport ‘hijsen in het hart van de stad’ van de Onderzoeksraad.

“Bouwlieden wilden een frame met stalen bekistingsonderdelen vanaf een steiger op 71 meter hoogte met de kraan naar beneden laten. Tijdens de hijsactie bleef het frame haken achter een spanband op de steiger. De aanpikker liet de hijsactie stoppen, maar de kraan zwiepte na en trok het frame scheef. De stalen delen waren niet verankerd aan het frame en vielen naar beneden. Een aantal delen viel op de bouwplaats. Vier delen stuiterden op de constructie van de bouwlift aan de gevel en de bouwlift zelf.”

Geen slachtoffers dit keer, maar één van de vallende delen sloeg een gat in de gevelbeplating van een gebouw dat ongeveer 8 meter verderop stond. Een tweede deel viel net buiten het bouwhek en de overige delen kwamen op de Rijswijkseweg terecht. Eén auto reed ertegenaan.

Vrijblijvende regels

Wie precies aansprakelijk is voor de ongevallen, wordt nog altijd onderzocht. Een ding is volgens de Onderzoeksraad wel duidelijk: het is de hoogste tijd voor uniforme regels in het Bouwbesluit. De huidige richtlijnen zijn te vrijblijvend. Met als gevolg dat omgevingsveiligheid tussen wal en schip valt (zie kader). Of zoals de Onderzoeksraad het belang van hijsregels verwoordt:

“Met name op krappe bouwplaatsen, die omsloten zijn door straten met veel passanten en verkeer, zijn er meer risico’s voor de omgeving. Wanneer zich een ongeval voordoet, is er een grotere kans dat dit ook gevolgen heeft buiten het bouwhek. Het borgen van de omgevingsveiligheid bij dergelijke projecten is daarom van cruciaal belang.”

Bijna twee jaar na het ongeval in Den Haag staan de eerste wettelijke kaders op papier. En dat is maar goed ook, vindt Hilhorst van de verenigde toezichthouders.

De grootte van een veiligheidszone hangt af van de hoogte van het gebouw en de kraan.

“Je kunt niet marchanderen met veiligheid.” Hilhorst is nauw betrokken bij de sloop en veiligheidsrichtlijn die Den Haag opstelde in 2006 en die als basis geldt voor de regels die in het Bouwbesluit komen te staan.

“De markt wil uniformiteit. En nu zie je dat de ene gemeente meer waarde hecht aan veiligheid dan de andere. Of omgevingsveiligheid wordt onderschat? Helaas wel. We maken nog steeds mee dat aannemers werken aannemen, terwijl ze nog niet weten hoe ze het moeten maken. We doen het wel eventjes, is de heersende mentaliteit, van yes we can fix it.”

Meer ruimte voor kranen

Concurreren op veiligheid wordt straks lastiger, verwacht Hilhorst. “Voor iedereen is straks duidelijk wat er van een bouwer wordt gevraagd en welke kosten dat met zich meebrengt. Daarnaast dwingen ze bouwbedrijven om met oplossingen te komen. De markt moet ook kunnen zeggen: hier kan ik niet werken. Bijzonder is dat de markt zelf aanvulde dat de ruimte voor kranen vanaf de gevel, eenderde groter zou moeten zijn, dan wij eigenlijk voorstelden. Dat heeft te maken met nieuwe inzichten met betrekking tot wind.”

René van der Steen, voorzitter van het Zwarte Corps, de bond van kraanmachinisten, beaamt dat. Ook hij juicht de komst van landelijke hijszoneregels toe.

‘Dit voorkomt een hoop discussies’

“Dat voorkomt een hoop discussies, irritaties en gevaarlijke situaties op de bouwplaats.” Het is volgens hem ook noodzakelijk. “Iedere gemeente heeft zijn eigen regels. Niet zelden leidt dat tot ongewenste situaties. En als in de ene gemeente iets mag, wordt al gauw aangenomen dat het elders ook wel zo kan. Gelukkig heb je bij het opstellen van een kraan minimale ruimte nodig, om de kraan goed te kunnen stellen, maar vaak wordt al het werk op een hoop gegooid en is het letterlijk woekeren met ruimte.”

Machinisten snakken volgens hem naar eenduidigheid, waarnaar ze kunnen verwijzen: “Anders geeft iedereen er zijn eigen draai eraan.” Hij vergelijkt het met de discussies over werken in de kou. “De gevoelstemperatuur is bepalend, maar dat is voor iedereen anders. Hoe bepaal je dan wanneer je het werk mag onderbreken?”

De nieuwe hijsregels houden ook rekening met materialen die via lager gelegen werkplatforms over bouwhekken kunnen stuiteren. “Altijd grotere bouwplaatsen? Vaker afgesloten straten? Dat hoeft helemaal niet”, besluit Hilhorst.

“Er komt meer ruimte voor innovatie. Misschien komen andere ruwbouwtechnieken nu eerder in beeld of andere luivelconstructies. Het kan ook zijn dat steeds meer bouwers van binnenuit gaan bouwen.”

Na de zomer

Minister Ollongren biedt de opzet van de nieuwe regels na de zomer aan de Tweede Kamer aan. Is de voorbijganger daarna altijd zijn leven zeker in de buurt van een bouwplaats? Dat kan Hilhorst niet garanderen.

“Maar nu neemt men te makkelijk bepaalde risico’s op de koop toe, blijkt uit het onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Die cultuur om te willen bouwen is zorgelijk. We zijn te enthousiast.”

 

Reageer op dit artikel