artikel

Fonkelnieuwe rups wordt krol: verslag van een unieke ombouwklus

Materieel Premium

Fonkelnieuwe rups wordt krol: verslag van een unieke ombouwklus

Je moet het maar doen; een fonkelnieuwe rupsgraafmachine kopen en deze direct helemaal strippen, om haar vervolgens als spoorkraan weer op te bouwen. Spooraannemer Ben van Roon deed het met een nieuwe Liebherr R914. ‘De tijd was rijp voor een spoorkraan op rupsen.’

Een mobiele graafmachine als krol (kraan op lorries) is al een nichemarkt, maar een rupsmachine op het spoor is in Nederland helemáál een zeldzaamheid. Toch kent een rups-krol grote voordelen op onze drassige bodems. De forse investering kan renderen als je er specifiek werk voor hebt. Dat is althans de overtuiging van spooraannemer Ben van Roon. Zijn bedrijf nam eind maart 2018 een nieuwe Liebherr R914 Compact in gebruik, inclusief de aanpassingen een investering van zo’n 350.000 euro. 

Ombouw is net zo duur als de aankoop van de machine

Snelle rekenaars weten het al: de ombouw kost dus praktisch even veel als de aankoopsom van de R914 Compact als standaardmachine.  In Nederland zijn rupskranen met een spooronderstel op de vingers van één hand te tellen. Omdat er in het buitenland net zo min vraag naar is, kan geen enkele fabrikant zo’n machine af-fabriek leveren.

De hoge ombouwkosten komen voort uit het vele maatwerk en de enorme hoeveelheid uren die erin gaan zitten. Sinds eind november 2017 is er doorlopend gewerkt en is de Liebherr op werkelijk álle vlakken wel op een of andere manier gemodificeerd. BouwMachines volgde de ombouw en was erbij toen de machine in gebruik werd genomen.  

Standaard rupskranen hebben zo hun beperkingen

Nadat Liebherr de machine afgelopen herfst blinkend had afgeleverd bij importeur Wynmalen & Hausmann, zou het voor de gemiddelde aannemer een kwestie zijn van de contactsleutel omdraaien en aan de slag ermee. Die vlieger ging dus niet op voor Van Roon. De ondernemer werkt met 28 vaste medewerkers aan het spoor met onder andere een negental mobiele kranen uitgevoerd als krol, en daarnaast met een tweetal rupsgraafmachines. Die standaard rupskranen zijn onmisbaar, maar hebben tegelijk zo hun beperkingen in het spoorwerk. 

Een rupskrol is niet af-fabriek te krijgen, dus liet Van Roon er zelf eentje bouwen. Direct na aanschaf wordt de fonkelnieuwe Liebherr gesplitst en gaat de slijptol in de onderwagen. Enkele maanden later is het eerste constructiewerk aan de onderwagen klaar.

De voordelen van een rupskraan komen vooral naar voren bij het werken in een put, de vakterm voor een stuk spoor dat inclusief liggers en ballast in zijn geheel gesloopt is en vernieuwd moet worden. Na het opnieuw uitgraven van de cunet en het levellen wil je geen sporen meer rijden in de bedding.

Van Roon: ‘Nadeel van een mobiele krol is dat die inspoort tijdens het leggen van de dwarsliggers. Het nadeel van een rupskraan is juist weer de lastige aan- en afvoer van de machine. De werken zijn namelijk vaak alleen per spoor te bereiken. Het wegzetten en ophalen van een rupskraan is dan moeilijk. Soms parkeren we de machine in de berm naast het spoor om hem later op te halen. Maar dat kan niet overal.’ 

De tijd was er rijp voor, vindt Van Roon

Van Roon had daarom altijd al een bepaalde wens om een rupskrol te kopen. Die kan immers zelf via het spoor naar de werklocatie rijden, daar zijn werk doen, en nadien snel via het spoor zijn weg weer vervolgen. De hoogte van de investering was wel een drempel. ‘Nu onze standaard rupskraan wat ouder begon te worden, was de tijd rijp voor een spoorkraan op rupsen.’ 

Van Roon werkt ook in de losse verhuur, maar in hoofdzaak op eigen werken: 80 procent is werk in onderaanneming voor diverse bekende spoorbouwers. .Van Roon: ‘Als je dan je dienstenpakket breed en sterk wilt maken, dan moet je ook investeren in multifunctionele machines.’

Rups krol liebherr 2

De onderwagen is gespoten en het is het tijd om de lorries te monteren. Intussen werkt W&H aan de aanpassing van de bovenwagen.

Klussen van A tot Z zelf uitvoeren

Zulke investeringen hebben de spooraannemer in het verleden geen windeieren gelegd. Van Roon: ‘We hebben zelf bijvoorbeeld vrachtwagens om de hele logistiek op een werk in eigen hand te hebben. Ook kochten we een Unimog om zelf wagons mee te verzetten. Zo kunnen we klussen van A tot Z zelf uitvoeren en de opdrachtgever ontzorgen.’

Transport, inname gebruikte materialen: alles kan

Hierbij houdt het trouwens niet op. Van Roon organiseert ook het transport en neemt gebruikte spoorwegmaterialen zelf in en verhandelt die verder. Hergebruik op industriesporen, recycling of export behoort tot de mogelijkheden.  

Terug naar de nieuwe rupskrol. De keuze voor Liebherr was min of meer vanzelfsprekend, omdat dit merk als één van de weinige al ervaring heeft in het op rails zetten van dit type rupskraan. Vooral belangrijk vanwege de vele certificeringen en keuringen en het bijbehorende papierwerk.

Wynmalen & Hausmann en Nijhuis Engineering voerden de klus uit

Na het kenbaar maken van de wensen legde Van Roon de order weg bij Edwin Lafeber van Wynmalen & Hausmann. De importeur paste in overleg de exacte technische invulling aan op het wensenpakket van Van Roon. Zo kreeg de R914 gezien het gegroeide eigengewicht af-fabriek al de hefcilinders van een 918.

rups krol liebherr foto 4

De onder- en bovenwagen zijn weer herenigd bij W&H Pelle. Op de foto staat het geheel weer bij Nijhuis Engineering in Dronten. Tijd om de machine af te bouwen, in te regelen en te keuren.

Om de verder standaard Liebherr vervolgens geschikt te maken voor het spoorwerk werd de nieuwe machine in Nederland geheel uit elkaar getrokken en opnieuw opgebouwd onder regie en verantwoordelijkheid van de importeur. Wynmalen & Hausmann-vestiging Pelle Service in Hengevelde en Nijhuis Engineering in Dronten voerden de ombouwklus vervolgens in praktische zin uit. Feitelijk een maanden durende operatie.

Onderwagen ging tot het laatste boutje uit elkaar   

De onderwagen is het meest ingrijpend verbouwd. Deze ging tot het laatste boutje uit elkaar en werd praktisch geheel opnieuw ontworpen en voorzien van twee hydraulisch aangedreven rail-wielstellen uit de eigen productie van Nijhuis Engineering.

Toch is bij de verbouwing zoveel als mogelijk gebruik gemaakt van originele Liebherr-componenten. Dat maakt namelijk de onderdelenvoorziening in de toekomst eenvoudiger. Mooi voorbeeld zijn de cilinders om de railwielstellen naar beneden te drukken: dit zijn originele schuifbladcilinders.

Chassis bijna onherkenbaar verbouwd

Het chassis werd met het nodige las- en constructiewerk bijna onherkenbaar verbouwd en versterkt om alle krachten op te vangen. Ter indicatie: het gewicht van de onderwagen verdubbelde hierbij bijna, van zo’n 5 ton naar een dikke 9 ton. Indrukwekkend en noodzakelijk. En ook welkom. Omdat de kraan tijdens het spoorwerk op een smalle spoorbreedte van de railwielstellen staat, dient een zware onderwagen tegelijk als extra ballast voor de stabiliteit. De gevulcaniseerde rupsplaten werden iets afgezaagd zodat de machine binnen de maximale breedte van een baanvak valt. 

rups krol Liebherr 5

Detail: de Liebherr kreeg een noodpomp opgebouwd. Dankzij de elektrisch aangedreven pomp kan de machine altijd zelf op accuspanning het spoor verlaten, mocht de dieselmotor om welke reden dan ook uitvallen.

 Terwijl de onderwagen in Dronten werd verbouwd, zat men in Hengevelde ook niet stil. W&H verbouwde hier gelijktijdig de bovenwagen. Het contragewicht werd met extra loodblokken verzwaard en tegelijk bouwde men hier het 3D-gps -systeem van Trimble op. Van Roon gebruikt dit met name om op hoogte af te werken en om via de tekeningen altijd een goed beeld te hebben van de contouren van een werk.

Onderhuidse ingrepen zijn het meest complex

Los van de zichtbare aanpassingen zijn de onderhuidse ingrepen in elektronica en hydrauliek het meest complex. De lastmomentbeveiliging, hoogte- en vluchtbegrenzing en de aandrijving van de wielstellen zijn zomaar wat voorbeelden. Dit is echt hogere werktuigbouwkunde.

Los van de techniek is de planning cruciaal. Met zo’n investering wil je natuurlijk snel aan de slag, dus is er een bepaalde tijdsdruk. Ook zijn er tal van veiligheidseisen. Zo kreeg de Liebherr een elektrische noodpomp waarmee de machine áltijd van het spoor kan komen, mocht de dieselmotor om welke reden dan ook uitvallen. Zelfs een specifieke kleur geel is een eis vanuit veiligheidsoverweging.  

Afstellen, inregelen en finetunen

Alles ontwerpen, uitrekenen, bouwen en monteren is één ding. Maar dan ben je er nog niet. Het afstellen, inregelen en finetunen is nog eens een minstens zo cruciale fase. Een week voor de afleverkeuring hangt er een computer aan de machine die via 25 meetnippels op allerlei plekken de hydrauliekdrukken registreert.

rups krol Liebherr foto 6

Hydraulisch gezien ging de graafmachine helemaal op de schop. Tijdens het afregelen monitort Nijhuis alle drukken elektronisch om precies te zien wat er gebeurt in de leidingen.

‘Niet alleen die drukken moeten goed zijn, ook mag er bijvoorbeeld geen cavitatie in het hydraulisch systeem ontstaan. Dat zou bijvoorbeeld funest zijn voor de levensduur van de rijmotoren in het wielstel’, legt Willem van Arkel van Nijhuis Engineering uit.

‘Echt mooi dat het straks werkt, dat geeft wel een kick’

Van Arkel is trots op zijn team dat de ombouw gerealiseerd heeft. ‘Hier komen het constructiewerk, de hydrauliek en de elektronica van zo’n project samen. Echt mooi dat het straks werkt’, zegt de ondernemer met gepaste trots. ‘Dat geeft wel een kick.’ 

En werken dóét de machine, die volgens eisen van ProRail trouwens dus in een iets andere tint geel is gespoten. Ook is de bovenwagen, zoals nu verplicht, minimaal 70 procent geel. Van Roon: ‘Hierbinnen hebben we toch onze huisstijl kunnen verwerken. Zo behouden we onze herkenbaarheid, waar ik grote waarde aan hecht.’ 

Probleemloze nachtdiensten, terwijl ‘álles los is geweest’

Op het moment van schrijven heeft de nieuwe Liebherr er twee probleemloze nachtdiensten op zitten. Van Roon: ‘Dat is op zich bijzonder als je bedenkt dat álles los is geweest.’

rups krol Liebherr 9

Op het eerste werk, het aanleggen van enkele porfierpaden in Zaandam, blijkt machinist Jan van Mourik content. De Liebherr moet zich nog bewijzen, maar de opstart was probleemloos.

Op het eerste werk, het aanleggen van enkele porfierpaden in Zaandam, blijkt ook Jan van Mourik content. Hij is in principe de vaste machinist, aangevuld met derden als er in een weekend non-stop wordt doorgewerkt.

‘Een complete machine, we missen er niets aan’

Van Mourik: ‘Het is nog even wennen natuurlijk, maar het is een mooie machine geworden. De stabiliteit is ook goed.’ Hij was ook bij het aanschafproces betrokken, zodat alle details kloppen.

Van Roon geeft een voorbeeld: ‘De trekstangen om wagons te trekken waren vaak kwijt of gestolen. Daarom zijn er nu speciale beugels op de onderwagen gelast waar je de trekstang in kunt opbergen. Dat zijn zo van die kleine details die je dan gaandeweg met elkaar bedenkt. Het is nu een complete machine, we missen er niets aan.’ 

Kijk hieronder voor meer foto’s van deze bijzondere ombouwklus.

Foto's

Reageer op dit artikel